Historische informatie

Historische informatie Scheveningen

Gegevens

Laatst bijgewerkt op donderdag 03 november 2011 17:34

Gepubliceerd op vrijdag 08 augustus 2008 09:19

Hits: 4386

Inleiding

Scheveningen is in de loop van jaren omgeturnd van visserdorp tot badplaats.De gemeente Den Haag probeert al jaren lang, met veelal bespottelijke oplossingen, van Scheveningen een mondaine badplaats te maken zoals Cannes. Nu hebben ze weer het belachelijke plan opgevat om een cruiseterminal in Scheveningen te vestigen.Deze plannen komen bij de gemeente altijd als mosterd na de maaltijd, er zijn namelijk al een aantal steden die een dergelijke terminal hebben en Nederland is net iets te klein voor meerdere van dergelijke aanlegplaatsen voor cruiseschepen. De bestuurders van de gemeente Den Haag maken er een sport van om met dergelijke missers de voorpagina te halen. Zie Zwarte Madonna, tramtunnel etc. Dergelijke wilde bouwplannen komen altijd tot stand onder het mom van werkgelegenheid, wat natuurlijk een dooddoener is anders laat je toch een bedrijf zoals de Nordfolkline niet zomaar vertrekken. Nee, hier speelt prestige een grote rol. Iedere Wethouder van Volkshuisvesting doet er alles aan om opgenomen te worden in de Hall of Fame van architectonische missers. Maar deze passanten hebben vaak geen binding met Scheveningen en er dus ook zelf geen last van, na het verkwisten van gemeenschapsgeld vertrekken ze weer naar elders om daar de boel te verzieken. Maar ja, wie heeft tegenwoordig nog wel een band met Scheveningen? Het aantal op Scheveningen wonende Scheveningers is slechts op één hand te tellen, allemaal verdreven naar elders wegens gebrek aan woonruimte.

In de pers wordt regelmatig geschreven over “vlaggetjesdag” of de “start van het badseizoen” in “Den Haag” in plaats van “Scheveningen”. Dit zegt al genoeg!

Scheveningen is nooit een eigen gemeente geweest, hoewel in 2001 nog een poging is gedaan dat te realiseren.

Het historisch belangrijkste deel van Scheveningen is het “oude-dorp”, in de omgeving van de oude kerk. Hier vind je helaas niet veel meer terug van de oorspronkelijke bebouwing. Natuurlijk was het  in het belang van de bewoners dat er nieuwbouw moest komen, in de oorspronkelijke huizen was tenslotte bijna niet te wonen. Maar het valt mij op dat andere gemeentes toch beter in staat zijn hun historisch en cultureel erfgoed te beschermen. In plaatsen als Volendam en Spakenburg bijvoorbeeld lijkt de tijd te hebben stilgestaan en is men in staat geweest het oude en nieuwe gedeelte met elkaar te integreren.

Tot het oude-dorp” moeten toch zeker de Badhuisstraat en de Keizerstraat worden gerekend. Beiden ooit gezellige winkelstraten, maar inmiddels afgegleden tot een bedroevend niveau. Jarenlang is er weerstand geweest om de Keizerstraat te veranderen in een wandelpromenade. Nu heeft de gemeente eindelijk besloten dit alsnog te doen, maar helaas te laat. De panden die geschikt waren voor horeca en winkels zijn nu in handen van particulieren die er woonruimte van hebben gemaakt. Volgens mij een gemiste kans en had men destijds een wandelverbinding met de boulevard moeten maken met terrassen en winkels in de Keizerstraat. Een ander deel van Scheveningen is het “nieuwe-dorp” beter bekend, of moet ik zeggen berucht als “Duindorp”. Een wijk die in de jaren ‘60 een zeer goede naam had, maar door het falen van diverse gemeentebesturen, was afgegleden tot een beruchte wijk die vaak de media haalde. Dat sommige bewoners van deze wijk zich gefrustreerd en niet begrepen voelde en daardoor negatief gedrag gingen vertonen, daar wilde de gemeente niets van horen. Men heeft de wijk laten verpauperen, waardoor bijna alle bewoners uiteindelijk wel voor nieuwbouw moesten kiezen, met de belofte dat ze terug mochten komen in de nieuwbouw. Hoewel nog maar moet worden afgewacht wie er uiteindelijk in de mooiste gedeeltes van deze nieuwbouwwijk, met uitzicht op zee, komen te wonen!, Scheveningers?

Naast bovenstaande wijken heb je nog het Renbaankwartier, Duinoord, Havenkwartier, Oostduinen, het chique Belgisch Park waar vroeger de reders woonden en het Geuzen- en Statenkwartier dat gedeeltelijk tot Den Haag gerekend kan worden. Is dat misschien de reden dat de Frederik-Hendriklaan, kortweg de ‘Fred’ genoemd, het als winkelstraat wel goed doet. Deze Laan is tenslotte geliefd bij een groot aantal politici die de ‘Fred’ regelmatig bezoeken. Maar eerlijk is eerlijk, deze politici tref je ook ieder jaar bij Vlaggetjesdag aan.Waarschijnlijk niet omdat ze Scheveningen een warm hart toe dragen, maar vanwege de gratis haring.

Historie

Het is niet duidelijk hoe oud Scheveningen is en waar de naam vandaan komt. Door het achtervoegsel “-ingen” gaat men er van uit dat de oorsprong ligt in de 10e of 11e eeuw. In het grafelijk register, dat deels is opgesteld omstreeks 1284, komt de naam voor het eerst voor. Het gebied wordt omschreven als een “terram de Sceveninghe” (land van Scheveningen). Binnen dit ‘terram’ heeft naar alle waarschijnlijkheid een oudere woonkern gelegen, hierbij kan worden gedacht aan een agrarisch gemeenschapje, buurschap, dat enkele kilometers landinwaarts lag. In het naslagwerk “de bodem van ’s-Gravenhage” van E.F.J. de Mulder maakt dr. J.K. de Cock melding van zijn opvatting dat het oude buurschapje in de 12e of 13e eeuw door langdurige zandverstuivingen onder het zand is verdwenen. Naast bovenstaand oudere buurschap is er het kustdorp, dat nu Scheveningen heet. Het is gebouwd, rond de 12e eeuw, op jonge duinen die zich langs de Noordzeekust hebben ontwikkeld. Dat huidige Scheveningen wordt voor het eerst in een acte van 1357 genoemd. Dorpsbewoners vragen via een officieel document om een grafelijke gunst. De residentie van de graven van Holland in Den Haag is vermoedelijk de aanzet geweest tot het ontstaan van het tegenwoordige Scheveningen. Deze aanzet kwam niet voort uit mededogen met de bevolking maar door de honger naar zeevis bij onze toenmalige politici . De vis werd tot halverwege de zeventiende eeuw via een duinpad, het Westerpad, naar Den Haag vervoerd. In 1665 kwam daar de Scheveningseweg voor in de plaats. Toen de politiek later in de gaten kreeg dat Scheveningen ook als badplaats heel aantrekkelijk was, moest er een nieuwe weg komen om de vis te vervoeren. De tere neuzen van onze adel, die de Scheveningseweg veelvuldig gebruikten om te gaan baden, waren immers niet opgewassen tegen de hun tegemoet komende visgeuren. Dat de visverkopers hiervoor te voet meer meters moesten maken deed er niet toe. In latere tijden hebben veel Scheveningers een dergelijke vorm van discriminatie aan den lijve ondervonden, wanneer zij gebruik wilden maken van de tram. Menige Hagenaar kon het niet laten een denigrerende opmerking te maken over een vislucht. Nu zitten de Hagenaars op een zonnige dag hutje bij mutje op elkanders lip in tram of op hun strand, en hoor je niemand over de ontstane zweetlucht. Een grafelijke beslissing in de late middeleeuwen heeft ertoe geleid dat Scheveningen niet zelfstandig is geworden, maar zich slechts met één zetel mocht vertegenwoordigen in de Haagse schepenbank. Een haven werd ons door de politiek in die tijd eveneens onthouden en er mocht geen haring worden gekaakt. Dit voorrecht was slechts aan enkele voorbehouden zoals o.a. Vlaardingen. De reden hiervoor blijft altijd gissen. Hoewel Scheveningen en de Scheveningers in de loop der eeuwen hebben getoond een band te hebben met het vorstenhuis, geldt dat zeker niet voor de politiek. De gemeenteraden van de stad achter de duinen, Den Haag, hebben het dorp in de duinen ,Scheveningen, altijd laten barsten.

Ondanks het ontbreken van een haven destijds heeft de zeevisserij gedurende honderden jaren het beeld van het dorp bepaald. Hierbij werd gebruik gemaakt van schepen die vanaf het strand zee konden kiezen, zoals ‘de pink’ en later ‘de bomschuit’. Deze visserij was vooral gericht op de vangst van plat- en rondvis. Vanaf het midden van de 19e eeuw werd er gevist op haring en nadat in 1903 Scheveningen eindelijk een eigen haven kreeg, deed de logger als vissersschip zijn intrede. 

In 1818 opende de Scheveninger Jacob Pronk Nz. het eerste badhuis, blijkbaar zo’n succes dat de gemeente Den Haag in 1828 hem uitkocht. De gemeente bouwde hier het stedelijk badhuis, wat later bekend werd onder de naam “Kurhaus”.

Bevolking 

Het dorp werd diverse keren door stormvloeden geteisterd, bebouwing en bewoners meesleurend. In 1570 verdween, tijdens de Allerheiligenvloed, de helft van het dorp in de golven, waardoor de kerk aan de rand kwam te staan. Daarnaast was een groot deel van de mannelijke bevolking visser en zoals al bleek in het toneelstuk van Herman Heijermans, “Op hoop van Zegen” werd ook op Scheveningen de vis duur betaald.

Volgens een telling in 1680, wat is beschreven in “de Bevolking van Scheveningen” door Dr. A.W.E. Dek, woonden er in Scheveningen 917 mensen in 200 huizen (243 gezinshoofden, waaronder enkele weduwen). Daarvan hielden zich ongeveer 250 bezig met de visvangst. Scheveningen bestond toen uit enkele straten en in de loop van de 19e eeuw ontstonden er sloppen en hofjes. Door onder andere het gebrek aan frisse lucht in de vochtige huisjes en het ontbreken van riolering was de kans op het uitbreken van besmettelijke ziekten groot. Regelmatig waren er epidemieën van cholera of tering, zoals die uit 1832 die honderden slachtoffers eisten.

Hoewel de meeste gezinnen veel kinderen telden, soms meer dan 13, groeide het aantal inwoners niet snel. Pas later groeide de gemeenschap uit naar duizenden inwoners. Echter door het ontbreken van woningen werd de bevolking gedwongen zich elders te vestigen, zoals in Loosduinen, Zoetermeer en Delft. Vaak wordt er gewezen op mogelijke inteelt, echter bestudering van diverse stambomen leert dat er regelmatig “nieuw bloed” werd geïmporteerd uit o.a. Katwijk, Noordwijk en Ter Heijde.

In Scheveningen droeg de bevolking, zowel mannen als vrouwen, hoofdzakelijk klederdracht. De mannelijke klederdracht behoort al geruime tijd tot het verleden en de vrouwelijke klederdracht loopt ook op de laatste benen en zal net als het dialect binnen niet al te lange tijd volledig verdwenen zijn.

Gelukkig zijn er verenigingen, zoals de Historische en Genealogische Vereniging Scheveningen(HGVS) en Het Schevenings Toneel die de cultuur van Scheveningen levend houden en door middel van Vlaggetjesdag of toneelstukken onder de aandacht brengen.

Beroemde of Bekende Scheveningers

Bronnen:

• mr. A. Adama Zijlstra - Vaarwel Scheveningen!, 1974

• Nel Noordervliet-Jol - Schevenings bezit, 2001

• Michiel Nooren e.a. - Scheveningen rond Kerk en Kurhaus, 1983

• C.H. Slechte - Scheveningen tussen twee wereldoorlogen, 1978

• Piet Spaans - Scheveningen Sperrgebiet, 1983

• Piet Spaans en Gijsbert van der Toorn - Vertel mij wat van Scheveningen..., 1998

• Piet Spaans - Mooi-Tooi, 2000

• Piet Spaans - De spreektaal van de Scheveningse kustbewoners, 2004

• Piet Spaans - Bouweteelt, 2007

• J.C. Vermaas - Geschiedenis van Scheveningen, 1926

• Wikipedia

• Dr. A.W.E. Dek

• < Vorige